Niedoczynność tarczycy

Ta strona jest w trakcie weryfikacji przez lekarzy Kardiosystemu. Treść przygotował zespół redakcyjny na podstawie aktualnych wytycznych towarzystw naukowych, a specjaliści naszej przychodni sprawdzają ją i uzupełniają. Nie zastępuje ona konsultacji lekarskiej.

Tarczyca produkuje hormony, które sterują tym, jak każda komórka organizmu zużywa energię. Gdy jest ich za mało, ta przemiana zwalnia i stąd biorą się dolegliwości. Do typowych należą uczucie zimna, zmęczenie, sucha skóra, zaparcia, obniżony nastrój i kłopoty z pamięcią.

Problem w tym, że te objawy pasują do wielu innych sytuacji, a klasyczne cechy niedoczynności nie zawsze występują. Dolegliwości bywają łagodne i nieswoiste, dlatego rozpoznanie wymaga czujności, a nie samego zestawienia objawów. Obraz choroby rozciąga się szeroko: od przebiegu całkowicie bezobjawowego, wykrytego przypadkiem w rutynowych badaniach krwi, aż po postać skrajnie ciężką.

Przyczyny zależą od tego, gdzie się mieszka. W krajach z wystarczającą podażą jodu najczęstszą przyczyną jest autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, czyli choroba Hashimoto. W skali całego świata najczęstszą przyczyną pozostaje niedobór jodu w diecie. Do innych przyczyn należą stan po leczeniu tarczycy jodem promieniotwórczym, po operacji tarczycy i po radioterapii okolicy szyi, a także działanie niektórych leków.

Rozpoznanie opiera się na badaniach laboratoryjnych. Badaniem pierwszego rzutu jest oznaczenie TSH, a gdy wynik jest podwyższony, w tej samej próbce oznacza się FT4. To wystarczy, żeby odpowiedzieć na podstawowe pytanie. Badanie obrazowe szyi nie jest natomiast rutynowo zalecane w diagnostyce samej niedoczynności, więc nie ma powodu, żeby domagać się USG tarczycy tylko dlatego, że TSH wypadło nieprawidłowo. O tym, czy w konkretnym przypadku jest potrzebne, decyduje lekarz na podstawie badania szyi i całości obrazu.

Osobną sytuacją jest niedoczynność subkliniczna, czyli podwyższone TSH przy prawidłowym FT4. Leczenie rozpoczyna się między innymi wtedy, gdy TSH przekracza 10 mIU/l. Przy wartościach niższych zaleca się powtórzenie badania po trzech do sześciu miesięcy przed podjęciem decyzji, ponieważ u części osób wynik normalizuje się sam. To argument za tym, żeby nie wyciągać wniosków z jednego oznaczenia.

Leczeniem jest substytucja hormonalna, czyli uzupełnianie tego, czego tarczyca nie wytwarza. Dla większości pacjentów jest ono dożywotnie, a dawkę ustala i modyfikuje lekarz na podstawie kontrolnych oznaczeń. Na początku TSH kontroluje się co kilka miesięcy, aż wynik się ustabilizuje, potem zwykle raz w roku. Samodzielne zmienianie dawki na podstawie samopoczucia jest złym pomysłem, bo objawy niedoczynności i objawy zbyt dużej dawki bywają podobnie nieswoiste.

Warto od razu rozstrzygnąć dwie kwestie, o które pacjenci pytają najczęściej. Pierwsza to selen: dostępne dowody nie pozwalają potwierdzić ani wykluczyć skuteczności suplementacji selenu w chorobie Hashimoto, więc nie jest to leczenie, tylko obszar niepewności. Druga to jod. Jest niezbędny do produkcji hormonu tarczycy, ale w krajach stosujących sól jodowaną jego niedobór przestał być powszechny, a nadmiar bywa szkodliwy. Osoby z już istniejącą chorobą tarczycy są szczególnie narażone na działania niepożądane nadmiaru jodu, dlatego amerykańskie towarzystwo tyreologiczne odradza suplementy dostarczające ponad 500 mikrogramów jodu na dobę. Żadne z przejrzanych źródeł nie wskazuje diety ani suplementów jako sposobu leczenia rozpoznanej już niedoczynności.

Ciąża wymaga osobnego podejścia. Kobieta z niedoczynnością tarczycy planująca ciążę powinna mieć dawkę ustaloną jeszcze przed zajściem w ciążę, a zapotrzebowanie na hormon w ciąży rośnie. Ma to konkretne uzasadnienie: przez pierwsze 18 do 20 tygodni płód jest całkowicie zależny od hormonu tarczycy matki. Nieleczona lub źle kontrolowana niedoczynność wiąże się z ryzykiem powikłań u matki i zaburzeń rozwoju mózgu dziecka. Wszystkie zmiany dawki w ciąży ustala lekarz prowadzący.

Umów wizytę, jeśli od dłuższego czasu odczuwasz zmęczenie, marzniesz bardziej niż otoczenie, przybierasz na wadze bez zmiany nawyków, masz suchą skórę, zaparcia albo gorszą pamięć. Jeśli leczysz się już na niedoczynność, umów wizytę wtedy, gdy objawy nasilają się, nie ustępują mimo leczenia albo pojawiają się nowe. Kołatanie serca i ból w klatce piersiowej u osoby leczonej także są powodem do kontaktu z lekarzem, bo mogą świadczyć o zbyt dużej dawce.