Zaćma

Ta strona jest w trakcie weryfikacji przez lekarzy Kardiosystemu. Treść przygotował zespół redakcyjny na podstawie aktualnych wytycznych towarzystw naukowych, a specjaliści naszej przychodni sprawdzają ją i uzupełniają. Nie zastępuje ona konsultacji lekarskiej.

Zaćma polega na tym, że naturalna soczewka oka przestaje być przezroczysta. Białka budujące soczewkę ulegają rozpadowi, przez co obraz staje się rozmyty, zamglony i uboższy w kolory. Utrata ostrości wzroku ma charakter stopniowy i bezbolesny, i właśnie dlatego bywa zauważana późno.

Objawy są dość charakterystyczne, kiedy się je zbierze razem. Widzenie robi się mgliste i jakby zza filmu. Pojawia się wrażliwość na olśnienie i widzenie obwódek wokół świateł, co szczególnie doskwiera przy prowadzeniu auta po zmroku. Pogarsza się widzenie w słabym oświetleniu i w nocy. Kolory blakną i nabierają żółtawego odcienia. Recepta na okulary zmienia się częściej niż dotąd. Bywa też objaw mylący, który potrafi uśpić czujność: przy jednym z typów zaćmy przejściowo poprawia się widzenie do bliży i osoba, która od lat czytała w okularach, nagle czyta bez nich. To nie jest poprawa wzroku, tylko etap choroby.

Zaćma nie jest problemem marginalnym. Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje ją, obok wad refrakcji, jako główną przyczynę zaburzeń widzenia i ślepoty na świecie, odpowiadającą za około 94 miliony przypadków. Podaje też liczbę, która mówi więcej o dostępie do leczenia niż o samej chorobie: co druga osoba na świecie, która potrzebuje operacji zaćmy, nie ma do niej dostępu.

Wśród czynników ryzyka wymienia się wiek, wywiad rodzinny, cukrzycę, palenie tytoniu, ekspozycję na promieniowanie ultrafioletowe, urazy oka i wcześniejsze operacje oka oraz przewlekłe leczenie sterydami.

Rozpoznanie stawia okulista w badaniu okulistycznym. Składa się na nie ocena ostrości wzroku, badanie w lampie szczelinowej oraz badanie dna oka po rozszerzeniu źrenic. Nie potrzeba do tego skomplikowanej aparatury ani przygotowań ze strony pacjenta. Osobom dorosłym bez objawów zaleca się kontrolę okulistyczną z częstością zależną od wieku: co dwa do czterech lat między 40. a 54. rokiem życia, co jeden do trzech lat między 55. a 64., i co jeden do dwóch lat po 65. roku życia. Pierwsze pełne badanie warto mieć wykonane około czterdziestki, żeby mieć punkt odniesienia.

Teraz najważniejsze, bo w tej sprawie rynek mówi co innego niż medycyna. Zaćmę można usunąć wyłącznie operacyjnie. Amerykańska akademia okulistyki stwierdza to wprost, tak samo formułuje to amerykański serwis edukacyjny: jedynym leczeniem zaćmy jest operacja. Przegląd Cochrane oceniający najczęściej reklamowane krople na zaćmę, te z N-acetylokarnozyną, nie znalazł przekonujących dowodów, żeby cofały zaćmę albo hamowały jej postęp. Żaden preparat podawany do oka ani doustnie nie ma dziś potwierdzonej skuteczności w usuwaniu zmętnienia soczewki.

Sama operacja jest prostsza, niż wyobraża sobie większość pacjentów. Polega na usunięciu zmętniałej naturalnej soczewki i wszczepieniu w jej miejsce soczewki sztucznej. Wykonuje się ją w znieczuleniu miejscowym, kroplami albo zastrzykiem w okolicę oka, a pacjent wraca do domu tego samego dnia, zwykle po kilkunastu do trzydziestu minut odpoczynku.

Zostaje jeszcze jeden mit, prawdopodobnie najbardziej kosztowny. Nie trzeba czekać, aż zaćma dojrzeje. Wytyczne brytyjskie formułują to jako zalecenie wprost: nie ograniczaj dostępu do operacji zaćmy na podstawie ostrości wzroku. O kwalifikacji decyduje to, jak bardzo zaćma przeszkadza w codziennym funkcjonowaniu, a nie stopień zmętnienia soczewki ani wynik na tablicy. Osoba, która przestała prowadzić samochód po zmroku albo zrezygnowała z czytania, ma powód, żeby o operacji porozmawiać.

Po operacji może się zdarzyć, że po tygodniach, miesiącach albo latach widzenie znowu się zamgli. To zwykle zmętnienie torebki tylnej, czyli błony pozostawionej w oku podczas zabiegu, nazywane czasem zaćmą wtórną. Nazwa jest myląca, bo usunięta soczewka nie odrasta. Leczy się to zabiegiem laserowym.

Umów wizytę u okulisty, jeśli widzenie stopniowo się pogarsza, jeśli światła oślepiają Cię bardziej niż dawniej, jeśli gorzej widzisz po zmroku albo jeśli w krótkim czasie kilka razy zmieniałeś okulary. Umów ją także wtedy, gdy masz cukrzycę i nie byłeś na kontroli okulistycznej w zalecanym odstępie.