Atopowe zapalenie skóry

Ta strona jest w trakcie weryfikacji przez lekarzy Kardiosystemu. Treść przygotował zespół redakcyjny na podstawie aktualnych wytycznych towarzystw naukowych, a specjaliści naszej przychodni sprawdzają ją i uzupełniają. Nie zastępuje ona konsultacji lekarskiej.

Atopowe zapalenie skóry to przewlekła choroba zapalna skóry, którą charakteryzują świąd, nawracające zmiany wypryskowe i zaburzona czynność bariery naskórkowej. Skóra gorzej zatrzymuje wodę i słabiej broni się przed czynnikami z zewnątrz, więc łatwiej ulega podrażnieniu i zapaleniu. Choroba współistnieje z innymi zaburzeniami z kręgu atopii: alergicznym nieżytem nosa, astmą i alergiami pokarmowymi.

Świąd nie jest tu dolegliwością dodatkową, tylko cechą niezbędną do rozpoznania. Rozpoznanie stawia się na podstawie świądu w połączeniu z wyglądem i umiejscowieniem zmian zależnym od wieku, wywiadem atopii oraz uczuleniem zależnym od przeciwciał IgE. W praktyce często korzysta się z kryteriów, które wymagają stwierdzenia swędzącej zmiany skórnej w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy jako punktu wyjścia, a do tego co najmniej trzech dalszych cech.

Umiejscowienie zmian zmienia się z wiekiem i to bardzo pomaga w rozpoznaniu. U niemowląt zmiany obejmują zwykle twarz, przede wszystkim policzki, a także czoło, skórę głowy i prostowniki kończyn. U dzieci starszych typowo przenoszą się w zgięcia, czyli doły łokciowe i podkolanowe. U dorosłych częściej niż u dzieci zajmują ręce i okolice oczu, a zmiany są przewlekłe i zlichenizowane, czyli pogrubiałe, z wyraźnie zaznaczonym poletkowaniem skóry. Przebieg jest falowy: zaostrzenia przychodzą i ustępują, czasem na długo cichną i wracają po latach.

Rozpoznanie jest kliniczne. Opiera się na wyglądzie wysypki i wywiadzie, a rutynowe badania laboratoryjne zwykle nie są potrzebne. Testy alergiczne i testy płatkowe wykonuje się wtedy, gdy rozpoznanie pozostaje niejasne. Większość dzieci z łagodną postacią choroby nie potrzebuje testów alergicznych, a testów kupowanych na własną rękę, w tym oferowanych przez internet, nie należy używać do prowadzenia leczenia, bo ich wartość nie została potwierdzona.

Fundamentem leczenia są emolienty, czyli preparaty natłuszczające i nawilżające. Powinny być stosowane zawsze, także wtedy, gdy skóra jest w danym momencie czysta. To jest ta część leczenia, którą najłatwiej zaniedbać i która najbardziej się opłaca. Wytyczne mówią o ilościach, które zaskakują większość pacjentów: u dorosłego z rozległymi zmianami to co najmniej około 500 gramów tygodniowo, u dziecka co najmniej około 250 gramów preparatu pozostawianego na skórze. Emolient nakłada się dwa razy dziennie, a po kąpieli na wilgotną skórę, najlepiej w ciągu trzech minut od wyjścia z wody. Kąpiele powinny być krótkie i raczej chłodne niż długie i gorące.

Warto też wiedzieć, co zaostrza chorobę. Wymieniane są wełna i inne szorstkie tkaniny, pocenie się, silne mydła i detergenty, chemikalia i rozpuszczalniki, nagłe zmiany temperatury ciała oraz stres.

Osobno o dietach, bo to źródło największej liczby niepotrzebnych decyzji. Diet eliminacyjnych nie zaleca się rutynowo u dzieci z atopowym zapaleniem skóry, jeśli nie ma potwierdzonej alergii pokarmowej. Alergię pokarmową jako czynnik zaostrzający rozważa się w konkretnych sytuacjach, przede wszystkim u dzieci, u których po zjedzeniu określonego pokarmu wystąpiły natychmiastowe objawy. Eliminowanie kolejnych produktów na własną rękę zwykle nie poprawia stanu skóry, a potrafi zaszkodzić odżywieniu dziecka.

W zaostrzeniach leczeniem pierwszego rzutu są miejscowe leki przeciwzapalne. Dobór preparatu i sposób stosowania należą do lekarza, ponieważ zależą od okolicy ciała, wieku i nasilenia zmian. Obawa przed takim leczeniem jest zjawiskiem powszechnym i dobrze opisanym w literaturze, a jej najczęstszym praktycznym skutkiem jest nakładanie zdecydowanie za mało albo całkowite unikanie leczenia. Przy prawidłowym stosowaniu ryzyko działań niepożądanych jest mniejsze, niż się powszechnie sądzi, a nieleczone zaostrzenie ma własną cenę.

Umów wizytę u dermatologa, jeśli rozpoznanie nie jest pewne, jeśli mimo leczenia nie udaje się opanować zmian, jeśli zmiany na twarzy nie odpowiadają na dotychczasowe postępowanie, a także wtedy, gdy choroba wyraźnie utrudnia sen, naukę lub pracę.