Dyskopatia lędźwiowa (choroba krążka międzykręgowego)

Ta strona jest w trakcie weryfikacji przez lekarzy Kardiosystemu. Treść przygotował zespół redakcyjny na podstawie aktualnych wytycznych towarzystw naukowych, a specjaliści naszej przychodni sprawdzają ją i uzupełniają. Nie zastępuje ona konsultacji lekarskiej.

Między kręgami leżą krążki międzykręgowe, potocznie nazywane dyskami. Każdy ma galaretowate jądro w środku i twardszy pierścień włóknisty na zewnątrz. Z wiekiem krążek traci wodę i zapada się, a naprężony pierścień pęka, więc część jądra przemieszcza się poza jego obręb. Taka przepuklina drażni więzadło i wywołuje miejscowy stan zapalny, czyli ból w krzyżu. Gdy dotknie korzenia nerwowego, ból promieniuje do nogi. Około 95 procent przepuklin lędźwiowych dotyczy poziomu L4-L5 albo L5-S1.

Przepuklina krążka lędźwiowego dotyczy 5 do 20 osób na 1000 dorosłych rocznie, najczęściej między trzecią a piątą dekadą życia i dwa razy częściej mężczyzn. Sam ból krzyża jest znacznie powszechniejszy i pozostaje najczęstszą przyczyną niepełnosprawności na świecie. Do czynników ryzyka zalicza się dźwiganie ciężarów, nadwaga, powtarzalne skłony i skręty tułowia, długie siedzenie w jednej pozycji, brak ruchu i palenie.

Ból najczęściej występuje po jednej stronie ciała: bywa ostry w części nogi, biodra lub pośladka, a gdzie indziej pojawia się drętwienie; ta sama noga bywa osłabiona. Dolegliwości nasilają się przy parciu, kaszlu i kichaniu, po dłuższym staniu lub siedzeniu oraz w nocy.

Ból nogi wywołany chorobą korzenia lędźwiowo-krzyżowego nazywa się rwą kulszową. Przy ucisku korzenia L5 biegnie do pośladka, bocznej części łydki i na grzbiet stopy, a przy ucisku korzenia S1 do tylnej części uda, łydki i podeszwy. Do objawów korzeniowych należą też zaburzenia czucia i osłabienie mięśni.

Rokowanie jest zwykle dobre: ponad 85 do 90 procent osób z ostrą przepukliną krążka odczuwa ustąpienie objawów w ciągu 6 do 12 tygodni bez żadnego leczenia. Nawroty są jednak częste, a do jednej trzeciej osób rok po ostrym epizodzie wymagającym pomocy zgłasza utrzymujący się ból co najmniej umiarkowanego stopnia.

Nie zaczynaj od badań obrazowych. Wytyczne NICE mówią wprost, żeby nie oferować rutynowo obrazowania poza ośrodkiem specjalistycznym osobom z bólem krzyża, z rwą kulszową lub bez niej, i żeby wyjaśnić pacjentowi, że przy skierowaniu do specjalisty badanie może nie być potrzebne. Amerykańskie Kolegium Lekarzy sformułowało tę samą zasadę w 2011 roku: obrazowanie jest wskazane tylko przy ciężkich postępujących ubytkach neurologicznych albo objawach poważnej choroby, a u pozostałych osób rutynowe badania nie przynoszą istotnych korzyści i mogą szkodzić. Przepukliny krążka są bowiem tak częste u ludzi bez dolegliwości, że przypadkowy wynik nie zmienia postępowania.

Rezonans magnetyczny pozostaje badaniem referencyjnym potwierdzającym przepuklinę i bywa wykonywany wcześnie przy znacznym bólu, ubytkach ruchowych albo podejrzeniu zespołu ogona końskiego. U dorosłego z ostrym bólem pleców bez urazu i bez objawów alarmowych wywiad i badanie zwykle wystarczają, a obrazowanie odracza się na ogół o 6 tygodni.

Czasem przydają się badania laboratoryjne: odczyn Biernackiego i białko C-reaktywne przy podejrzeniu przewlekłej choroby zapalnej lub zakażenia, morfologia krwi przy podejrzeniu zakażenia albo nowotworu. NICE każe też myśleć o innych rozpoznaniach i wykluczyć swoiste przyczyny: nowotwór, zakażenie, uraz i chorobę zapalną. Ból krzyża bywa również skutkiem choroby zwyrodnieniowej stawów.

Leczenie zaczyna się zachowawczo, o ile nie ma objawów alarmowych. Podstawą jest wczesny powrót do zwykłych zajęć, z wyjątkiem ciężkiej pracy fizycznej, oraz unikanie czynności wywołujących ból. Leżenie w łóżku nie jest zalecane: jeśli nie masz objawów poważnej przyczyny, takich jak utrata kontroli nad zwieraczami, osłabienie kończyny, chudnięcie albo gorączka, pozostań tak aktywny, jak możesz. NICE zaleca wspieranie powrotu do pracy, a przy zaostrzeniu rozważenie grupowego programu ćwiczeń; pasy, gorsety i wyciąg ta wytyczna odradza. WHO dodaje, że dorosłym z przewlekłym pierwotnym bólem krzyża można w ramach opieki zaproponować strukturyzowany program terapii ruchowej; to zalecenie warunkowe, oparte na dowodach o niskiej pewności.

Operacja jest rozwiązaniem dalszego rzutu. NICE zaleca rozważenie odbarczenia u osób z rwą kulszową wtedy, gdy leczenie niezabiegowe nie poprawiło bólu ani sprawności, a wynik badania obrazowego odpowiada objawom. Leczenie zachowawcze i operacyjne dają porównywalne rezultaty w dłuższym czasie. Jednym z głównych powikłań dyskopatii jest przewlekły ból pleców, a przy ciężkim ucisku korzenia nieodpowiednie leczenie grozi trwałym uszkodzeniem nerwu.

Sporo zależy od Ciebie. Podnoś ciężary, zginając kolana, a nie talię, i trzymaj przedmiot blisko ciała, bez skrętów tułowia. Utrzymuj prawidłową masę ciała, wzmacniaj mięśnie brzucha i pleców i rzuć palenie.

Umów wizytę u ortopedy, jeśli ból krzyża trwa dłużej niż cztery tygodnie albo jeśli ten epizod różni się od wcześniejszych i jest cięższy. Przy utrzymujących się objawach korzeniowych ocenę prowadzi czasem neurolog, a rwa kulszowa trwająca mimo leczenia 4 do 6 tygodni bywa powodem do planowej konsultacji chirurgicznej.