Neuropatia obwodowa

Ta strona jest w trakcie weryfikacji przez lekarzy Kardiosystemu. Treść przygotował zespół redakcyjny na podstawie aktualnych wytycznych towarzystw naukowych, a specjaliści naszej przychodni sprawdzają ją i uzupełniają. Nie zastępuje ona konsultacji lekarskiej.

Nerwy obwodowe przenoszą sygnały w obie strony między mózgiem i rdzeniem kręgowym a resztą ciała. Neuropatia obwodowa oznacza, że te nerwy nie pracują prawidłowo. Może dotyczyć jednego nerwu, grupy nerwów albo nerwów w całym ciele. Większość neuropatii zależy od długości nerwu, dlatego objawy pojawiają się najpierw w stopach, bo tam są zakończenia położone najdalej od mózgu. Dolegliwości zwykle narastają miesiącami lub latami, choć część neuropatii rozwija się szybciej.

Najczęstsze objawy to drętwienie i mrowienie. Może im towarzyszyć ból, osłabienie i utrata odruchów. Mrowienie lub pieczenie często zaczyna się od palców stóp, a w neuropatii cukrzycowej typowo nasila się w nocy. Z czasem czucie słabnie. Możesz wtedy nie zauważyć, że nadepnąłeś na coś ostrego, że woda jest za gorąca albo że na stopie pojawił się pęcherz. Drętwienie utrudnia też wyczucie, gdzie są stopy, i może powodować utratę równowagi. W zaawansowanej neuropatii ubytek czucia układa się jak skarpetki i rękawiczki, a mięśnie słabną i zanikają.

Gdy uszkodzenie obejmuje nerwy ruchowe, pojawia się osłabienie: potykanie się, uginanie nóg, trudność z zapinaniem guzików, skurcze i drżenia mięśni. Jeśli zajęte są nerwy autonomiczne, dochodzą zaburzenia trawienia, zawroty głowy lub omdlenie przy wstawaniu, kłopoty z pęcherzem oraz nadmierne lub zbyt małe pocenie.

Najczęstszą przyczyną neuropatii jest cukrzyca: wysoki poziom cukru utrzymujący się długo uszkadza nerwy. Neuropatia cukrzycowa występuje u około połowy osób z wieloletnią cukrzycą typu 1 i typu 2, a nawet połowa tych przypadków może przebiegać bez objawów. Do innych przyczyn należą przewlekłe nadużywanie alkoholu, niedobory witamin (zwłaszcza B12), niedoczynność tarczycy, przewlekła choroba nerek, choroby autoimmunologiczne, zakażenia, urazy, choroby dziedziczne oraz niektóre leki, w tym chemioterapia. W części przypadków przyczyny nie udaje się ustalić.

Rozpoznanie opiera się na szczegółowym wywiadzie i badaniu neurologicznym. Lekarz pyta o choroby, przyjmowane obecnie i dawniej leki, alkohol, kontakt z toksynami, urazy i dietę. U osób z cukrzycą bada czucie temperatury lub ukłucia, wibracji kamertonem oraz dotyku monofilamentem, które co roku pozwala wykryć stopy zagrożone owrzodzeniem. Nie ma jednego badania laboratoryjnego, które potwierdza neuropatię, ale badania krwi pomagają znaleźć przyczynę. Najwięcej nieprawidłowości wykrywają glukoza i witamina B12 z metabolitami, a jeśli glukoza nie potwierdza cukrzycy, można rozważyć test tolerancji glukozy. Pomocne bywają też morfologia, hemoglobina glikowana HbA1c, ocena czynności nerek i badania tarczycy. Neuropatia cukrzycowa jest rozpoznaniem z wykluczenia, więc nawet u osoby z cukrzycą lekarz rozważa inne przyczyny, na przykład niedobór B12 u osób od lat przyjmujących niektóre doustne leki przeciwcukrzycowe, bo część z nich może być uleczalna.

Badanie przewodnictwa nerwowego i elektromiografia mierzą siłę i szybkość sygnału w nerwach oraz czynność mięśni. U osób z cukrzycą są rzadko potrzebne, z wyjątkiem obrazu nietypowego: ostrego początku, asymetrii, wyraźnego osłabienia albo niejasnego rozpoznania. O ich wykonaniu decyduje neurolog.

Utrata czucia zwiększa ryzyko urazów, rany goją się wolniej, a ryzyko zakażenia rośnie. W cukrzycy neuropatia czuciowa jest najczęstszym pojedynczym czynnikiem prowadzącym do owrzodzenia stopy, które może skończyć się zgorzelą i amputacją. Zaburzenia równowagi grożą upadkami i złamaniem biodra.

Leczenie skupia się na przyczynie: kontroli glukozy w cukrzycy, odstawieniu alkoholu, uzupełnieniu brakujących witamin, zmianie leku, jeśli to on szkodzi nerwom. Nie odstawiaj żadnego leku bez rozmowy z lekarzem. Czasem po usunięciu przyczyny nerwy odrastają i neuropatia ustępuje, ale nie każda neuropatia jest odwracalna, a uszkodzenie bywa trwałe. W cukrzycy nie ma leczenia, które cofa uszkodzenie nerwów. Dobre wyrównanie glikemii może zapobiegać neuropatii w cukrzycy typu 1 i może umiarkowanie spowalniać jej postęp w typie 2. Pomaga też leczenie nadwagi, zaburzeń lipidowych i nadciśnienia, bo spowalnia postęp neuropatii. Ból neuropatyczny zwykle nie reaguje na zwykłe leki przeciwbólowe, dlatego stosuje się leki z innych grup, a lekarz może skierować do specjalisty leczenia bólu. Leki na ból zwykle nie przywracają czucia. Fizjoterapia może poprawić siłę i równowagę.

Wiele zależy od Ciebie. Jeśli masz cukrzycę, oglądaj stopy codziennie, w razie potrzeby w lustrze, nie chodź boso, unikaj butów z odkrytymi palcami, nawilżaj suchą skórę i nie usuwaj sam wrastających paznokci ani odcisków. Zawsze noś skarpety i pełne obuwie, a przed założeniem sprawdź, czy w bucie nie ma kamyka. Temperaturę wody sprawdzaj łokciem. Usuń z domu luźne dywany i kable, zadbaj o oświetlenie i poręcze w łazience. Ogranicz alkohol, nie pal, ruszaj się i dbaj o masę ciała. Nie ma dowodów, że doustne suplementy witaminy B12 poprawiają neuropatię cukrzycową, więc o suplementach decyduj z lekarzem po zbadaniu poziomu witaminy.

Umów wizytę u neurologa, jeśli odczuwasz drętwienie, mrowienie lub pieczenie stóp lub dłoni, potykasz się, tracisz równowagę albo słabiej czujesz dotyk. Wczesne leczenie zwiększa szansę na opanowanie objawów. Jeśli masz cukrzycę, umów się do diabetologa na ocenę stóp i czucia: przy typie 2 od rozpoznania, przy typie 1 po pięciu latach od rozpoznania, potem co najmniej raz w roku, także gdy nic Ci nie dolega.