Nietrzymanie moczu u kobiet

Ta strona jest w trakcie weryfikacji przez lekarzy Kardiosystemu. Treść przygotował zespół redakcyjny na podstawie aktualnych wytycznych towarzystw naukowych, a specjaliści naszej przychodni sprawdzają ją i uzupełniają. Nie zastępuje ona konsultacji lekarskiej.

Nietrzymanie moczu to mimowolne wyciekanie moczu. Jest częste, a jego rzeczywista skala prawdopodobnie niedoszacowana, bo wiele kobiet nie mówi o tym lekarzowi. Choć u osób starszych występuje bardzo często, nie jest normalnym elementem starzenia się. Wiele przyczyn jest odwracalnych, a wszystkie przypadki są w pewnym stopniu leczalne.

Wysiłkowe nietrzymanie moczu to bezwiedna utrata moczu przy napięciu tłoczni brzusznej: podczas kaszlu, kichania, śmiechu, dźwigania czy ćwiczeń. Zwykle potrafisz wskazać czynność, która wywołuje wyciek. Odpowiadają za to dwa częste, często nakładające się mechanizmy: nadmierna ruchomość cewki moczowej po utracie podparcia szyi pęcherza i cewki oraz osłabienie samego zwieracza, na przykład po urazie, radioterapii albo operacji miednicy.

Postać nagląca wygląda inaczej. Mocz zwykle ucieka po nagłym, trudnym do opanowania parciu, a towarzyszą temu częste oddawanie moczu i wstawanie w nocy. Międzynarodowe Towarzystwo Kontynencji definiuje zespół pęcherza nadreaktywnego jako parcie naglące, zwykle z częstomoczem i oddawaniem moczu w nocy, z nietrzymaniem moczu z parcia albo bez niego, przy braku zakażenia i innej oczywistej przyczyny.

Postać mieszana łączy obie: część wycieków wiąże się z wysiłkiem, część z parciem, a zwykle jedna ze składowych dokucza bardziej. Osobno wyróżnia się nietrzymanie z przepełnienia, w którym mocz wycieka z przepełnionego pęcherza przy słabym kurczeniu się jego mięśnia i przeszkodzie w odpływie. To jedyna postać uznawana za bezpośrednio niebezpieczną, bo grozi niewydolnością nerek i trwałym uszkodzeniem pęcherza.

Z postacią wysiłkową wiążą się liczba przebytych porodów, otyłość, przebyte usunięcie macicy lub inna operacja miednicy, cukrzyca oraz choroby płuc. Objawy z dolnych dróg moczowych trzeba też wiązać z zespołem moczowo-płciowym okresu menopauzy; zanikowe zapalenie pochwy i cewki bywa odwracalną przyczyną dolegliwości.

Powikłania wykraczają poza sam dyskomfort. Należą do nich zakażenia układu moczowego, zakażenia skóry i odleżyny, mniejsza aktywność fizyczna, zaburzenia seksualne, depresja, izolacja społeczna oraz większe ryzyko upadków i złamań.

Rozpoznanie zaczyna się od rozmowy i badania. Na pierwszej wizycie lekarz przypisuje objawy do jednej z postaci: wysiłkowej, mieszanej albo naglącej, i na tej podstawie rozpoczyna leczenie, a w postaci mieszanej kieruje je na objaw dominujący. Pomaga w tym dzienniczek mikcji, w którym zapisujesz pory i objętości oddanego moczu, wypite płyny, epizody wycieku i liczbę zużytych wkładek. Wytyczne NICE zalecają prowadzenie go przez co najmniej trzy dni.

Badanie ogólne moczu wykonuje się u każdej pacjentki, żeby wykryć krew, glukozę, białko, leukocyty i azotyny, a posiew wtedy, gdy objawy albo wynik testu paskowego wskazują na zakażenie układu moczowego; zakażenie może nasilać nietrzymanie moczu, więc po jego wyleczeniu objawy ocenia się ponownie. W pierwszej ocenie mierzy się też objętość moczu zalegającego w pęcherzu po mikcji, a zalecaną metodą jest USG. Poza oceną zalegania nie wykonuje się rutynowo badań obrazowych układu moczowego.

Badanie urodynamiczne mierzy ciśnienia i przepływ w pęcherzu oraz cewce. Przed leczeniem zachowawczym nie jest potrzebne, bo wykonane wcześniej pomiary nie poprawiają jego wyników. Nie wykonuje się go też rutynowo przed pierwszą operacją niepowikłanego wysiłkowego nietrzymania moczu. Stosuje się je w wybranych sytuacjach przed leczeniem zabiegowym, gdy wynik może zmienić wybór metody albo gdy rozpoznanie pozostaje niepewne.

Leczenie zaczyna się od metod najmniej inwazyjnych. W postaci wysiłkowej i mieszanej pierwszym wyborem jest nadzorowany trening mięśni dna miednicy prowadzony przez co najmniej trzy miesiące. Program powinien obejmować co najmniej osiem skurczów trzy razy dziennie, a przed jego rozpoczęciem sprawdza się badaniem palpacyjnym, czy skurcz mięśni dna miednicy w ogóle występuje. Przy postaci naglącej i mieszanej pierwszym wyborem jest trening pęcherza trwający co najmniej sześć tygodni, czyli edukacja i stopniowe wydłużanie odstępów między mikcjami. U kobiet po menopauzie z objawami zespołu moczowo-płciowego okresu menopauzy zaleca się miejscowe leczenie hormonalne, o ile nie ma przeciwwskazań. Gdy to nie wystarcza, pozostają leki i zabiegi, przy czym operację proponuje się zwykle dopiero po wypróbowaniu metod niechirurgicznych.

Część pracy jest po Twojej stronie. Kobietom z pęcherzem nadreaktywnym zaleca się próbę ograniczenia kofeiny, która może poprawić parcia naglące i częstomocz, choć nie samo nietrzymanie moczu. Przy wskaźniku masy ciała powyżej 30 zaleca się redukcję masy ciała, a polskie wytyczne mówią o obniżeniu jej o co najmniej pięć procent. Przy bardzo dużej albo bardzo małej podaży płynów rozważa się jej zmianę na podstawie zapisów z dzienniczka; samo ograniczanie picia może nasilić zaparcie. Palącym proponuje się pomoc w rzuceniu palenia.

Umów wizytę u ginekologa lub urologa, jeśli mocz ucieka przy kaszlu, kichaniu, śmiechu albo wysiłku, jeśli nie zdążasz do toalety po nagłym parciu, jeśli wstajesz w nocy częściej niż dawniej albo jeśli używasz wkładek i to Ci przeszkadza. Nie zwlekaj również wtedy, gdy objawy wróciły po leczeniu, gdy zakażenia układu moczowego nawracają albo gdy dołączył ból miednicy.