Menopauza

Ta strona jest w trakcie weryfikacji przez lekarzy Kardiosystemu. Treść przygotował zespół redakcyjny na podstawie aktualnych wytycznych towarzystw naukowych, a specjaliści naszej przychodni sprawdzają ją i uzupełniają. Nie zastępuje ona konsultacji lekarskiej.

Menopauza kończy okres rozrodczy. Większość kobiet przechodzi ją między 45. a 55. rokiem życia jako naturalną część biologicznego starzenia się. Odpowiada za to wygasanie czynności pęcherzyków jajnikowych i spadek stężenia estrogenów; cykle stają się nieregularne i w końcu ustają. Za dokonaną menopauzę uznaje się moment po 12 kolejnych miesiącach bez miesiączki, dla których nie ma innej oczywistej przyczyny.

Zmiany zaczynają się wcześniej. Okres okołomenopauzalny liczy się od pierwszych zmian cyklu i kończy rok po ostatniej miesiączce, a trwa nawet kilka lat. Menopauza nie jest chorobą, ale objawy nie są błahe: u części kobiet zaburzają codzienne czynności i obniżają jakość życia.

Najczęstsze są objawy naczynioruchowe, które dotyczą około 75 do 80 procent kobiet. Uderzenie gorąca to nagłe uczucie gorąca w obrębie twarzy, szyi i klatki piersiowej, często z zaczerwienieniem skóry, poceniem i kołataniem serca. Trwa zwykle 3 do 4 minut i pojawia się nieprzewidywalnie. Epizody utrzymują się średnio od roku do sześciu lat, a u 10 do 15 procent kobiet po menopauzie nawet do 15 lat.

Sen bywa płytki i przerywany. Kobiety w tym okresie częściej niż wcześniej zgłaszają zaburzenia snu, niezależnie od uderzeń gorąca i leczenia hormonalnego. Objawy psychiczne występują nawet u 70 procent kobiet: drażliwość, lęk, obniżony nastrój i gorsza koncentracja. Bywają też bóle stawów i mięśni.

Dolegliwości ze strony układu moczowo-płciowego dotyczą około 50 do 75 procent kobiet: suchość i podrażnienie pochwy, ból przy współżyciu, częstomocz, parcia naglące i nawracające zakażenia. Samo nietrzymanie moczu nie wynika bezpośrednio ze spadku estrogenów, a jego ryzyko wiąże się z nadwagą, cukrzycą i wiekiem.

Zmienia się też profil ryzyka zdrowotnego. Odległe następstwa wiążą się ze spadkiem estrogenów, a najpoważniejsze to choroby sercowo-naczyniowe i osteoporoza. Przewaga kobiet nad mężczyznami pod względem chorób układu krążenia stopniowo zanika, a częstość choroby wieńcowej jest 2 do 3 razy większa niż u rówieśniczek przed menopauzą. Tempo ubytku kości przyspiesza do 3 do 5 procent rocznie przez 5 do 7 lat.

Rozpoznanie w wieku 45 lat i starszych jest kliniczne: u zdrowych kobiet z objawami menopauzalnymi stawia się je bez badań laboratoryjnych, jeśli nie miesiączkują od co najmniej 12 miesięcy i nie stosują antykoncepcji hormonalnej. Okres okołomenopauzalny rozpoznaje się, gdy niedawno pojawiły się objawy naczynioruchowe i zmienił się cykl. Nie należy wtedy używać oznaczeń hormonu antymullerowskiego, inhibiny A, inhibiny B, estradiolu, liczby pęcherzyków antralnych ani objętości jajnika.

Oznaczenie FSH rozważa się tylko u kobiet w wieku od 40 do 45 lat z objawami i zmianą cyklu oraz u kobiet poniżej 40. roku życia z podejrzeniem menopauzy. Trwałe ustanie miesiączek przed 40. rokiem życia jest osobną sytuacją: przedwczesna niewydolność jajników dotyczy około 1 procent kobiet, a rozpoznaje się ją na podstawie objawów oraz podwyższonego FSH w dwóch próbkach krwi pobranych w odstępie 4 do 6 tygodni; jedno badanie nie wystarcza. Przed 45. rokiem życia trzeba wykluczyć inne przyczyny zatrzymania miesiączki, głównie ciążę; służą do tego badania laboratoryjne z oznaczeniem gonadotropiny kosmówkowej, hormonu tyreotropowego i prolaktyny. Z krwi ocenia się też cholesterol, a ubytek kości może ocenić badanie gęstości kości, które zleca lekarz.

Postępowanie dobiera się indywidualnie. Leczenie hormonalne proponuje się kobietom z objawami naczynioruchowymi. Lekarz omawia korzyści i ryzyko każdej możliwości, dostosowuje rozmowę do Twojego wieku, sytuacji i czynników ryzyka, a przy wyborze stosuje najmniejszą skuteczną dawkę. Ryzyko raka piersi rośnie przy leczeniu złożonym: tym bardziej, im dłużej się je stosuje, i jest większe u kobiet aktualnie leczonych niż u tych, które przyjmowały je w przeszłości. Po odstawieniu maleje, choć utrzymuje się jeszcze co najmniej 10 lat. Przy leczeniu zawierającym sam estrogen wzrost tego ryzyka jest bardzo mały albo nie występuje. Terapii hormonalnej nie stosuje się po to, żeby zapobiegać chorobom serca ani otępieniu.

Terapię poznawczo-behawioralną dostosowaną do menopauzy rozważa się przy uderzeniach gorąca i towarzyszących im problemach ze snem: dodatkowo do leczenia hormonalnego, przy przeciwwskazaniach albo gdy pacjentka woli go nie przyjmować. Przy dolegliwościach ze strony pochwy i dróg moczowych proponuje się leczenie hormonalne stosowane miejscowo. Skuteczność i tolerancję ocenia się po 3 miesiącach, a potem raz w roku, a wcześniej wtedy, gdy leczenie nie działa albo pojawiły się działania niepożądane.

Sporo zależy od Ciebie. Rzuć palenie, zwłaszcza jeśli rozważasz leczenie hormonalne. Zalecane jest 150 minut wysiłku wytrzymałościowego tygodniowo oraz 2 do 3 dni w tygodniu ćwiczeń obciążających kości, do tego zdrowa dieta i prawidłowa masa ciała. Ruch chroni mięśnie, a kościom służą wapń i witamina D. Kontroluj ciśnienie tętnicze i cholesterol.

Umów wizytę u ginekologa, jeśli uderzenia gorąca, zaburzenia snu, suchość pochwy albo zmiany nastroju utrudniają Ci codzienne życie: możliwości postępowania jest wiele. Zrób to także wtedy, gdy masz mniej niż 40 lat, a miesiączki stały się rzadkie albo ustały. Kiedy leczenie nie pomaga albo utrzymują się działania niepożądane, zgłoś to lekarzowi; kieruje się wtedy do specjalisty zajmującego się menopauzą.