Trądzik pospolity

Ta strona jest w trakcie weryfikacji przez lekarzy Kardiosystemu. Treść przygotował zespół redakcyjny na podstawie aktualnych wytycznych towarzystw naukowych, a specjaliści naszej przychodni sprawdzają ją i uzupełniają. Nie zastępuje ona konsultacji lekarskiej.

Skóra ma drobne otwory, czyli pory, a każdy otwiera się do mieszka z włosem i gruczołem łojowym. Gruczoł bywa zablokowany mieszaniną łoju i komórek naskórka, a taki czop to zaskórnik: jasny na szczycie zamknięty, ciemny otwarty. Kiedy w czopie zostaną uwięzione bakterie, układ odpornościowy może zareagować i powstaje krostka. Zmiany położone głęboko dają twarde, bolesne torbiele. Na całość składają się cztery mechanizmy: nadmiar łoju, zaburzone rogowacenie w mieszku, zmiana składu bakterii skóry i uwalnianie substancji zapalnych.

Trądzik zależy od androgenów, co nie oznacza zaburzenia hormonalnego: gruczoły łojowe są nadwrażliwe na ich prawidłowe stężenia, a większość chorych ma androgeny w normie. Choroba dotyczy około 80 procent osób w którymś momencie między 11. a 30. rokiem życia. Zaczyna się nawet między 7. a 12. rokiem życia i ustępuje w trzeciej dekadzie, ale u części osób trwa dłużej albo pojawia się dopiero w dorosłości. Gdy choruje ktoś z najbliższej rodziny, ryzyko bywa nawet trzy razy większe.

Zmiany wychodzą tam, gdzie skóra ma dużo dużych gruczołów łojowych: na twarzy, szyi, klatce piersiowej, górnej części pleców i ramionach. U młodszych nastolatków zaczyna się zwykle od zaskórników na czole, nosie i brodzie. U dorosłych kobiet trądzik zajmuje głównie dolną część twarzy i szyję, a zaostrzenia często wiążą się z cyklem miesiączkowym. Guzki zapalne oznaczają trądzik ciężki, podobnie jak krosty z bliznowaceniem, nawet gdy guzków nie ma.

Mocniejsze i częstsze mycie nie rozwiązuje problemu. Powtarzalny uraz ze szorowania skóry mydłami i detergentami wymienia się wśród czynników, które mogą przyczyniać się do trądziku, a agresywne szorowanie odradza się, bo może sprzyjać nowym zmianom i bliznom. Wytyczne brytyjskie zalecają mycie skóry skłonnej do trądziku dwa razy dziennie niealkalicznym środkiem myjącym typu syndet, o odczynie obojętnym lub lekko kwaśnym. To nie jest zwykłe mydło, bo mydła mają odczyn zasadowy. Kosmetyki i filtry przeciwsłoneczne wybieraj bez podłoża olejowego i bez składników zatykających pory, a makijaż zmywaj wieczorem.

Nie wyciskaj zmian. Uporczywe dłubanie i drapanie może zwiększać ryzyko blizn, a mocne wyciskanie krostek może prowadzić do zakażeń skóry i wolniejszego gojenia. Wytyczne brytyjskie zalecają informować, że nie ma wystarczających dowodów na konkretne diety w leczeniu trądziku. Europejskie dodają, że dieta o wysokim ładunku glikemicznym i nabiał wiążą się z pogorszeniem przebiegu, ale dowody nie wystarczają na więcej niż zalecenie diety zbilansowanej. Badania nie wykazują, żeby czekolada, orzechy i tłuste potrawy powodowały trądzik. Stres psychiczny wiąże się z większym nasileniem zmian.

Leczenie chroni więcej niż wygląd skóry dzisiaj. Ryzyko blizn rośnie wraz z nasileniem i czasem trwania choroby, a opóźnienie właściwego leczenia częściej kończy się istotnym bliznowaceniem. Blizny są najtrudniejszym następstwem trądziku i trzeba ich unikać dzięki odpowiednio wczesnemu leczeniu. Po zmianach zapalnych mogą też utrzymywać się przebarwienia, częstsze u osób o ciemniejszej karnacji.

Trądzik o każdym nasileniu może powodować cierpienie psychiczne i zaburzenia psychiczne. Depresja, lęk i obniżona samoocena bywają następstwem wyglądu skóry albo szpecących blizn. Jeśli skóra odbiera Ci pewność siebie, powiedz o tym lekarzowi: utrzymujące się cierpienie psychiczne jest osobnym powodem do rozważenia skierowania do dermatologa.

Rozpoznanie stawia się na podstawie obejrzenia skóry, a testy zwykle nie są potrzebne. Badania laboratoryjne zleca się wtedy, gdy ocena kliniczna wskazuje na nadmiar androgenów albo inną chorobę wymagającą diagnostyki. U kobiet w wieku rozrodczym z nadmiernym owłosieniem lub bolesnymi miesiączkami wskazane jest oznaczenie testosteronu, hormonu luteinizującego, folikulotropowego i dehydroepiandrosteronu. Do trądziku mogą przyczyniać się zaburzenia hormonalne, w tym zespół policystycznych jajników. Gdy trądzik wiąże się z nadmiarem androgenów, mogą mu towarzyszyć nadmierne owłosienie, nieregularne miesiączki i przyrost masy ciała.

Wytyczne brytyjskie zalecają 12-tygodniowy kurs jednej z opcji pierwszego rzutu, dobranej do nasilenia zmian i Twoich preferencji. Leczenie miejscowe jest opcją przy każdym nasileniu, a w trądziku umiarkowanym do ciężkiego łączy się je z antybiotykiem doustnym. Efekty mogą stać się zauważalne dopiero po 6 do 8 tygodni, więc kurs trzeba dokończyć. Antybiotyku nie stosuje się samego, ani miejscowo, ani doustnie, a leczenie z antybiotykiem trwa dłużej niż 6 miesięcy wyłącznie wyjątkowo, bo grozi antybiotykoopornością. Wytyczne amerykańskie za dobrą praktykę uznają łączenie terapii miejscowych o różnych mechanizmach i ograniczanie antybiotyków ogólnych.

Leczenie podtrzymujące nie zawsze jest konieczne; rozważa się je przy częstych nawrotach. Umów wizytę u dermatologa, jeśli pielęgnacja i preparaty bez recepty nie pomagają po kilku miesiącach, jeśli zmian jest dużo albo pojawiły się torbiele, jeśli trądzik się pogarsza, jeśli powstają blizny albo jeśli skóra jest dla Ciebie obciążeniem emocjonalnym. Skierowanie rozważa się też przy trądziku łagodnym do umiarkowanego, który nie odpowiedział na dwa ukończone kursy leczenia, i przy utrzymujących się przebarwieniach. Ciężkie bliznowacenie rok po ustąpieniu zmian kieruje do dermatologa zajmującego się bliznami, a przy podejrzeniu zaburzenia hormonalnego rozważa się skierowanie do endokrynologa.