Łuszczyca

Ta strona jest w trakcie weryfikacji przez lekarzy Kardiosystemu. Treść przygotował zespół redakcyjny na podstawie aktualnych wytycznych towarzystw naukowych, a specjaliści naszej przychodni sprawdzają ją i uzupełniają. Nie zastępuje ona konsultacji lekarskiej.

Jedno trzeba powiedzieć od razu: łuszczyca nie jest zaraźliwa i nie przenosi się na inne osoby. Światowa Organizacja Zdrowia zalicza ją do chorób niezakaźnych, a przekonanie o jej rzekomej zaraźliwości bierze się z braku wiedzy. Choroba ma podłoże immunologiczne: naskórek odnawia się kilka razy szybciej niż w zdrowej skórze, przez co obumarłe komórki gromadzą się na powierzchni i tworzą łuskę.

Łuszczyca dotyczy około 1 do 3 procent populacji ogólnej, a postać plackowata jest najczęstsza. Przebieg jest przewlekły, nawrotowy i trudny do przewidzenia: zmiany ustępują na dłuższy czas i wracają.

Typowa zmiana to dobrze odgraniczona, czerwona blaszka pokryta luźno przylegającą, suchą, srebrzystobiałą łuską. Blaszki układają się zwykle symetrycznie: na wyprostnych powierzchniach łokci i kolan, na skórze owłosionej głowy i w okolicy lędźwiowo-krzyżowej. Skóra bywa sucha, pogrubiała i uniesiona, a zaostrzeniom często towarzyszy świąd. Częste są zmiany paznokci: naparstkowanie, oddzielanie się płytki od łożyska i pogrubienie. Ogniska na twarzy, w fałdach, na skórze głowy, dłoniach i podeszwach bywają szczególnie dotkliwe, upośledzają codzienne funkcjonowanie i trudniej poddają się leczeniu.

Chorobę może wywołać lub zaostrzyć zakażenie, w tym paciorkowcowe zapalenie gardła, uraz skóry, stres, niektóre leki, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu oraz nagłe odstawienie kortykosteroidów przyjmowanych ogólnie. Do wyzwalaczy zalicza się także suche powietrze, suchą skórę i oparzenie słoneczne.

Rozpoznanie w typowych przypadkach jest kliniczne: lekarz ocenia morfologię zmian i ich charakterystyczne umiejscowienie, co zwykle wystarcza. Przy wątpliwościach co do rozpoznania klinicznego wskazane jest pobranie wycinka skóry i weryfikacja histologiczna, a o tym, czy jest potrzebne, decyduje dermatolog po obejrzeniu skóry. W różnicowaniu bierze się pod uwagę przewlekły wyprysk o nieostrych granicach i z bardzo nasilonym świądem, a sama łuszczyca należy do rozpoznań różnicowych atopowego zapalenia skóry. Badania laboratoryjne, w tym morfologia krwi, próby wątrobowe i nerkowe oraz lipidogram albo glukoza, wykonuje się zwłaszcza przed leczeniem ogólnym i w jego trakcie.

Powikłaniem, o którym trzeba wiedzieć, jest łuszczycowe zapalenie stawów. Jego objawy występują u nawet 30 procent chorych, dlatego każdy pacjent powinien być pytany o dolegliwości stawów co najmniej raz w roku. Zajęcie paznokci jest silnym sygnałem, że stawy również mogą być zajęte. Przy podejrzeniu tego powikłania Polskie Towarzystwo Dermatologiczne zaleca podstawowe badania laboratoryjne, czyli czynnik reumatoidalny, OB i białko C-reaktywne, oraz badania obrazowe stawów. Wytyczne europejskie zalecają współpracę z reumatologiem przy potwierdzaniu rozpoznania i doborze leczenia.

U chorych na łuszczycę, zwłaszcza o ciężkim przebiegu, częściej współistnieją insulinooporność, zaburzenia lipidowe, nadciśnienie tętnicze i choroby układu krążenia. Postaci umiarkowanej do ciężkiej często towarzyszą też cukrzyca typu 2, otyłość i zespół metaboliczny. Ryzyko względne zdarzeń sercowo-naczyniowych, takich jak zawał serca czy udar mózgu, jest u chorych na łuszczycę około dwa do trzech razy większe niż u osób bez tej choroby, a wydaje się rosnąć wraz z ciężkością choroby. Wytyczne europejskie w rozdziale o chorobie niedokrwiennej serca zalecają, żeby u osób bez rozpoznanej choroby układu krążenia ocenić czynniki ryzyka i doradzić w sprawie palenia, diety, ruchu i ciśnienia.

Łuszczyca wiąże się z większym ryzykiem zaburzeń psychicznych, w tym lęku i depresji, dlatego NICE zaleca sprawdzanie, czy chory nie ma depresji. To choroba widoczna i stygmatyzująca: pacjenci bywają wycofani społecznie, rezygnują z pływalni, wspólnych pryszniców, sportu, a nawet z wizyt u fryzjera. WHO ujmuje to wprost: wykluczenia nie powoduje sama łuszczyca, lecz w dużej mierze reakcja otoczenia, a to można zmienić.

Leczenie polega na kontrolowaniu objawów, jest zwykle dożywotnie, a jego celem jest remisja, czyli okres bez zmian. Terapii dającej nadzieję na całkowite wyleczenie na razie nie ma. Pierwszą linią są preparaty miejscowe, a gdy zmian nie da się nimi opanować, w łuszczycy plackowatej i kropelkowatej proponuje się fototerapię wąskopasmowym UVB. Leczenie ogólne proponuje się, gdy choroby nie da się kontrolować miejscowo, ma ona istotny wpływ na dobrostan fizyczny, psychiczny lub społeczny i spełnione jest co najmniej jedno dodatkowe kryterium, na przykład rozległość zmian. Prowadzą je ośrodki specjalistyczne, a dermatolog naszej przychodni oceni skórę i pokieruje dalej.

Sporo zależy od Ciebie. Stosuj emolienty obficie, żeby odbudować barierę skórną, unikaj ostrych mydeł i szybko lecz wtórne zakażenia skóry. Codzienna kąpiel jest zalecana, ale bez mocnego szorowania, bo podrażnienie skóry może wywołać zaostrzenie. Utrzymywanie skóry w czystości i nawilżeniu oraz unikanie własnych czynników wyzwalających może zmniejszyć liczbę zaostrzeń. Redukcja masy ciała i ruch zmniejszają stan zapalny i poprawiają odpowiedź na leczenie u osób z nadwagą.

Umów wizytę u dermatologa, jeśli na skórze pojawiły się czerwone, złuszczające się blaszki, jeśli podrażnienie utrzymuje się mimo leczenia albo zmian nie udaje się opanować preparatami miejscowymi. Powodem do wizyty jest też łuszczyca zajmująca ponad 10 procent powierzchni ciała, zmiany paznokci przeszkadzające w codziennych czynnościach oraz duży wpływ choroby na Twoje samopoczucie, pracę albo kontakty z ludźmi. O objawach ze strony stawów powiedz lekarzowi, dermatologowi lub reumatologowi.