Mięśniaki macicy

Ta strona jest w trakcie weryfikacji przez lekarzy Kardiosystemu. Treść przygotował zespół redakcyjny na podstawie aktualnych wytycznych towarzystw naukowych, a specjaliści naszej przychodni sprawdzają ją i uzupełniają. Nie zastępuje ona konsultacji lekarskiej.

Mięśniaki, nazywane też leiomyoma albo myoma, rozwijają się z tkanki mięśniowej macicy i są najczęstszą zmianą spotykaną w miednicy kobiety. Są łagodne, czyli nienowotworowe, i zwykle nie przekształcają się w nowotwór złośliwy: u kobiet przed menopauzą ponad 99,7 procent tych zmian jest łagodnych. Estrogen i progesteron sprzyjają ich wzrostowi.

Mięśniaki są bardzo częste. Może je mieć nawet co piąta kobieta w wieku rozrodczym, a u połowy kobiet występują do 50. roku życia. Rosną w ścianie mięśniowej macicy, tuż pod błoną śluzową wyściełającą jej wnętrze, tuż pod zewnętrzną powłoką macicy albo na długiej szypule. Po menopauzie często się zmniejszają i przestają dawać objawy.

Większość kobiet z mięśniakami nie ma dolegliwości. Objawy na tyle nasilone, że wymagają leczenia, ma około 25 do 30 procent pacjentek. To, czy mięśniak daje o sobie znać, zależy od jego położenia, wielkości i liczby zmian. Leżący tuż pod błoną śluzową może powodować obfite krwawienie nawet wtedy, gdy jest mały. Duży mięśniak na zewnętrznej powierzchni macicy częściej uciska sąsiednie narządy: położony z przodu zwykle daje objawy ze strony pęcherza, położony z tyłu może prowadzić do zaparć i bólu krzyża.

Do częstych objawów należą obfite i dłuższe niż zwykle miesiączki, krwawienie między miesiączkami, bolesne skurcze, częstsze oddawanie moczu, uczucie pełności w podbrzuszu oraz ból podczas współżycia. Obfite krwawienie miesiączkowe rozumie się jako nadmierną utratę krwi, która zaburza fizyczną, społeczną, emocjonalną lub materialną jakość życia. Wytyczne NICE wskazują, że leczenie ma poprawiać jakość życia, a nie skupiać się na samej ilości traconej krwi.

Mięśniaki mogą prowadzić do przewlekłego bólu miednicy, niedokrwistości, zaparć, zakażeń dróg moczowych i nietrzymania moczu, a także do skrętu mięśniaka na szypule lub jego zwyrodnienia. Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników wymienia obfite miesiączki oraz mięśniaki macicy wśród ginekologicznych przyczyn niedokrwistości z niedoboru żelaza, której objawy bywają mylące: drażliwość, kołatanie serca, pieczenie języka i kruche paznokcie.

Wątek płodności wymaga spokojnej rozmowy. Wiele kobiet z mięśniakami zachodzi w ciążę bez problemów. Część mięśniaków może jednak powodować niepłodność, utratę ciąży albo trudności w rozwoju płodu i w porodzie. Inne przyczyny niepłodności są częstsze i lekarz powinien je najpierw rozważyć; gdy uzna za nią mięśniaki, wiele kobiet zachodzi w ciążę po leczeniu.

Pierwsze sygnały bywają wykrywane w rutynowym badaniu ginekologicznym. Badanie dwuręczne może wykazać powiększoną macicę o nieregularnym obrysie, ale przy małych zmianach obraz bywa prawidłowy, więc same objawy uzasadniają dalszą diagnostykę. Podstawowym badaniem przy podejrzeniu mięśniaków jest USG przezpochwowe: przy macicy odpowiadającej mniej niż 10 tygodniom ciąży wykrywa ono mięśniaki z czułością od 95 do 100 procent. U kobiet z obfitym krwawieniem miesiączkowym, gdy wywiad wskazuje na zmianę w jamie macicy albo na chorobę błony śluzowej, NICE zaleca histeroskopię ambulatoryjną.

Z badań krwi wytyczne NICE zalecają u każdej kobiety z obfitym krwawieniem miesiączkowym morfologię, wykonywaną równolegle z rozpoczętym leczeniem. To także pierwszy krok w rozpoznawaniu niedokrwistości: Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników rozpoznaje ją u kobiety niebędącej w ciąży przy hemoglobinie poniżej 12 g/dl. W lipcu 2026 roku NICE wycofało dawne zalecenie, by nie badać przy tym rutynowo ferrytyny; o samym oznaczeniu decyduje lekarz. Ból towarzyszący krwawieniom może mieć jeszcze inną przyczynę: NICE zwraca uwagę, że bywa nią endometrioza, a nie adenomioza.

Nie każdy mięśniak wymaga leczenia. Przy zmianach bezobjawowych zwykle wybiera się obserwację, a powtarzanie badań obrazowych nie jest konieczne, dopóki objawy się nie zmieniają. Na potrzebę leczenia wskazują obfite lub bolesne miesiączki powodujące niedokrwistość albo zaburzające codzienne czynności, krwawienie między miesiączkami, szybki wzrost zmiany, niepewność co do jej charakteru, ból miednicy i niepłodność. U kobiet z obfitym krwawieniem miesiączkowym i mięśniakami o średnicy 3 cm lub większej NICE zaleca rozważenie skierowania do opieki specjalistycznej.

Sposób leczenia dobiera się razem z pacjentką: liczą się jej preferencje, choroby współistniejące, wielkość, liczba i położenie mięśniaków oraz to, czy chce zachować płodność i macicę. Leki mogą zmniejszyć obfite krwawienia i bolesne miesiączki, choć nie muszą zatrzymać wzrostu zmian; stosuje się leczenie niehormonalne, leki przeciwzapalne i leczenie hormonalne, w tym hormonalną wkładkę wewnątrzmaciczną. Zabiegi oszczędzające macicę to miomektomia i embolizacja tętnic macicznych; NICE zaleca wyjaśnić, że mogą one potencjalnie pozwolić zachować płodność. Usunięcie macicy jest leczeniem ostatecznym i skutecznym, po którym nie można mieć dzieci.

Sporo możesz zrobić sama. Na ból pomagają ciepły okład na podbrzusze i ciepła kąpiel, odpoczynek z poduszką pod kolanami, regularny ruch, zbilansowana dieta z odpowiednią ilością błonnika oraz techniki rozluźniające, takie jak głębokie oddychanie czy joga. Otyłość jest czynnikiem ryzyka mięśniaków, a zdrowe nawyki mogą to ryzyko zmniejszać.

Umów wizytę u ginekologa, jeśli miesiączki stały się obfitsze albo dłuższe, jeśli pojawiły się nasilone skurcze lub krwawienie między miesiączkami, jeśli czujesz ciężar w podbrzuszu, albo jeśli domowe sposoby na ból przestały wystarczać.