Obturacyjny bezdech senny

Ta strona jest w trakcie weryfikacji przez lekarzy Kardiosystemu. Treść przygotował zespół redakcyjny na podstawie aktualnych wytycznych towarzystw naukowych, a specjaliści naszej przychodni sprawdzają ją i uzupełniają. Nie zastępuje ona konsultacji lekarskiej.

W czasie snu mięśnie górnej części gardła się rozluźniają. U osoby z obturacyjnym bezdechem sennym tkanki zapadają się wtedy do środka i zamykają lub zwężają drogi oddechowe. Oddech ustaje na co najmniej 10 sekund albo staje się płytki, po czym sen zostaje na chwilę przerwany. Skutkiem jest sen pocięty na kawałki, który nie daje wypoczynku, oraz powtarzające się spadki poziomu tlenu we krwi i wahania napięcia układu nerwowego.

Najczęstsze objawy to nawykowe, głośne chrapanie, przerwy w oddychaniu zauważane przez osobę śpiącą obok oraz nadmierna senność w ciągu dnia. Chory może budzić się z uczuciem duszenia, krztuszenia lub łapania powietrza. Do innych objawów należą poranne bóle głowy, nocny refluks, oddawanie moczu w nocy oraz problemy ze snem podobne do bezsenności. Do tego dochodzi zapominanie, drażliwość, przygnębienie i zasypianie w ciągu dnia, także za kierownicą.

Obraz choroby nie u każdego jest taki sam. Kobiety częściej niż senność zgłaszają zmęczenie i objawy bezsenności. U osób z chorobą serca, niewydolnością serca, migotaniem przedsionków lub po udarze narzędzia przesiewowe mogą zawodzić. Częściowo dlatego choroba jest tak rzadko rozpoznawana: w badaniach populacyjnych 86-95 procent osób z klinicznie istotnym bezdechem nie miało wcześniej postawionej diagnozy.

Ryzyko jest największe u osób z otyłością, u mężczyzn i u osób starszych. Otyłość jest jedynym dużym czynnikiem ryzyka, który da się zmienić. Sprzyjają chorobie także duży obwód szyi, 43 cm lub więcej u mężczyzn i około 40,5 cm u kobiet, oraz powiększone migdałki.

Powodem leczenia jest coś więcej niż chrapanie. Bezdech bardzo często współistnieje z nadciśnieniem tętniczym: 30-50 procent osób z nadciśnieniem ma bezdech, a wśród osób z nadciśnieniem opornym na leczenie może to być nawet 80 procent. Polskie zalecenia wskazują go jako jedną z częstych, odwracalnych przyczyn nadciśnienia wtórnego. Bezdech jest też niezależnym czynnikiem ryzyka migotania przedsionków u osób bez innej choroby serca oraz niezależnym czynnikiem ryzyka udaru i jego nawrotu. Nieleczony może prowadzić do chorób serca lub je nasilać: zaburzeń rytmu, niewydolności serca, zawału i udaru. Wśród powikłań wymienia się również depresję i wypadki związane z sennością.

Rozpoznania nie stawia się na podstawie samego kwestionariusza ani opisu objawów. Potrzebne jest badanie snu: polisomnografia w pracowni snu, uznawana za złoty standard, albo domowe badanie bezdechu odpowiednim urządzeniem. Badanie domowe jest odpowiednie dla osób z dużym prawdopodobieństwem choroby i bez istotnych chorób współistniejących. Jeśli jego wynik jest ujemny, niejednoznaczny lub badanie nie udało się technicznie, wykonuje się polisomnografię. Polisomnografię zamiast badania domowego zaleca się między innymi osobom z istotną chorobą serca lub płuc, po udarze i z ciężką bezsennością. Zwiększone ryzyko umiarkowanego lub ciężkiego bezdechu wskazuje nadmierna senność dzienna wraz z co najmniej dwoma z trzech: nawykowym głośnym chrapaniem, obserwowanymi bezdechami lub łapaniem powietrza, rozpoznanym nadciśnieniem.

Wynik badania opisuje liczbę zaburzeń oddychania na godzinę snu. Postać łagodna to 5-15 zaburzeń, umiarkowana powyżej 15 do 30, ciężka powyżej 30. Przy wskaźniku 5 lub więcej do rozpoznania potrzebne są objawy, przy 15 lub więcej rozpoznanie można postawić także bez nich.

Najskuteczniejszym leczeniem dorosłych jest aparat wytwarzający dodatnie ciśnienie w drogach oddechowych. Pompuje powietrze pod ciśnieniem przez przewód i maskę, dzięki czemu gardło nie zapada się w czasie snu. Wytyczne amerykańskiego towarzystwa medycyny snu zalecają go zdecydowanie u dorosłych z nadmierną sennością, a warunkowo u osób z pogorszoną jakością życia związaną ze snem i ze współistniejącym nadciśnieniem. Przed rozpoczęciem leczenia zaleca się edukację pacjenta, a w pierwszych tygodniach wsparcie w rozwiązywaniu problemów z aparatem, bo blisko połowa pacjentów po pierwszym miesiącu nie stosuje leczenia konsekwentnie. Osoby, które nie stosują aparatu, mają wyższe ryzyko zdarzeń sercowych i mózgowych. Wpływ aparatu na ciśnienie tętnicze u osób z nadciśnieniem jest niewielki i niejednolity, a duże badania z randomizacją nie wykazały dotąd wpływu leczenia na przeżycie. Badania obserwacyjne w większości wskazują na mniejsze obciążenie migotaniem przedsionków po leczeniu.

Dopasowane aparaty wewnątrzustne wysuwające żuchwę mogą pomóc zmniejszyć niedrożność dróg oddechowych. W wybranych przypadkach rozważa się leczenie chirurgiczne, laryngologiczne lub bariatryczne.

Dużo zależy od Ciebie. U osób z nadwagą lub otyłością redukcja masy ciała jest podkreślana jako ważny element leczenia; według polskich zaleceń około 70-80 procent chorych to osoby z nadwagą lub otyłością. Unikaj alkoholu oraz leków nasennych i uspokajających, bo mogą nasilać chorobę. Jeśli bezdech nasila się w pozycji na plecach, pomaga spanie na boku lub urządzenie pozycyjne.

Umów wizytę u pulmonologa, jeśli czujesz się bardzo zmęczony i senny w ciągu dnia, jeśli bliscy zauważają Twoje chrapanie z przerwami w oddychaniu, jeśli masz nadciśnienie oporne na leczenie albo nawracające migotanie przedsionków, a także wtedy, gdy objawy nie poprawiają się mimo leczenia lub pojawiają się nowe. Lekarz oceni objawy i zdecyduje, czy potrzebne jest badanie snu.