Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP)

Ta strona jest w trakcie weryfikacji przez lekarzy Kardiosystemu. Treść przygotował zespół redakcyjny na podstawie aktualnych wytycznych towarzystw naukowych, a specjaliści naszej przychodni sprawdzają ją i uzupełniają. Nie zastępuje ona konsultacji lekarskiej.

W POChP zmiany dotyczą dróg oddechowych, czyli oskrzeli i najdrobniejszych oskrzelików, oraz pęcherzyków płucnych, w których dochodzi do rozedmy. Skutkiem jest utrwalone i często postępujące ograniczenie przepływu powietrza przez płuca. Przewlekłe zapalenie oskrzeli, opisane w osobnym artykule o przewlekłym zapaleniu oskrzeli, jest jedną ze składowych tej choroby.

Głównym czynnikiem ryzyka jest palenie tytoniu. W krajach o wysokim dochodzie odpowiada ono za ponad 70 procent przypadków. Do choroby przyczynia się także wdychanie toksycznych cząstek i gazów z zanieczyszczonego powietrza w domu i na zewnątrz oraz narażenie zawodowe na pyły, dymy i substancje chemiczne, które bywa niedoceniane. Część chorych nigdy nie paliła, a część osób pali latami i nie zachoruje. Rzadkim czynnikiem genetycznym jest niedobór alfa-1 antytrypsyny.

Choroba rozwija się stopniowo. Objawy narastają powoli, dlatego wiele osób nie wie, że choruje. Najbardziej charakterystycznym objawem jest przewlekła duszność, początkowo odczuwana przy wysiłku. Kaszel z odkrztuszaniem plwociny występuje u nawet 30 procent chorych. Kaszel bywa pierwszym sygnałem choroby i często jest lekceważony jako zwykły skutek palenia. Z początku pojawia się okresowo, potem może towarzyszyć każdego dnia. Częste są też zmęczenie, świszczący oddech i infekcje dróg oddechowych. Objawy mogą zmieniać się z dnia na dzień i wyprzedzać zwężenie oskrzeli o wiele lat.

POChP jest chorobą częstą, ale w wielu przypadkach nierozpoznaną albo rozpoznaną błędnie, przez co pacjenci nie są leczeni lub są leczeni niewłaściwie. Rozpoznanie należy rozważyć u każdego, kto ma duszność, przewlekły kaszel lub odkrztuszanie, nawracające zakażenia dolnych dróg oddechowych albo był narażony na czynniki ryzyka. Podejrzenie jest szczególnie uzasadnione po 35. roku życia u osoby palącej obecnie lub w przeszłości, która ma duszność wysiłkową, przewlekły kaszel, regularne odkrztuszanie, częste zimowe zapalenia oskrzeli lub świszczący oddech.

Badaniem rozstrzygającym jest spirometria wykonana po podaniu leku rozkurczającego oskrzela. Rozpoznanie potwierdza stosunek FEV1 do FVC poniżej 0,7 po tym leku, co oznacza nie w pełni odwracalne zwężenie dróg oddechowych. Pulmonolog ocenia objawy i wywiad, kieruje na spirometrię i interpretuje jej wynik razem z całym obrazem choroby.

Osobna kwestia to odróżnienie POChP od astmy oskrzelowej. To dwie różne choroby, choć mogą współistnieć u jednej osoby. W POChP prawie wszyscy chorzy palą lub palili, objawy przed 35. rokiem życia są rzadkie, kaszel z odkrztuszaniem jest częsty, a duszność stała i postępująca. W astmie duszność jest zmienna, a nocne wybudzenia z dusznością lub świstami zdarzają się często.

Choroby serca i naczyń są częstymi i ważnymi chorobami współistniejącymi w POChP. U chorych częściej występują nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa, niewydolność serca i zaburzenia rytmu, a przy łagodnej i umiarkowanej postaci choroby są one istotną przyczyną zgonów. Wytyczne zalecają, żeby poszukiwać ich u każdego pacjenta z POChP, zwłaszcza że niewydolność serca daje podobną duszność i bywa przeoczana. Gdy podejrzewa się chorobę serca, do oceny służą EKG, echo serca oraz badania laboratoryjne z oznaczeniem peptydów natriuretycznych. Lekarz sięga po nie wtedy, gdy przemawia za tym wywiad lub objawy, takie jak przyspieszone tętno, obrzęki czy sinica.

POChP nie da się wyleczyć, ale jej przebieg można poprawić. Jeśli palisz, rzucenie palenia jest najważniejszym krokiem: ma największy wpływ na naturalny przebieg choroby, łagodzi codzienne objawy i zmniejsza częstość zaostrzeń. Bez tego choroba postępuje szybciej. Podstawą leczenia są leki wziewne, które rozszerzają drogi oddechowe i zmniejszają ich obrzęk. Rehabilitacja oddechowa, czyli trening wysiłkowy połączony z edukacją o chorobie, poprawia wydolność, objawy i jakość życia w każdym stopniu ciężkości. U części chorych z ciężkim niedotlenieniem w spoczynku długotrwałe leczenie tlenem poprawia przeżycie.

Sam też masz na co wpływ. Pozostań aktywny fizycznie, bo bezczynność w POChP nakręca błędne koło coraz mniejszej sprawności. Zaszczep się przeciw grypie i pneumokokom, ponieważ te szczepienia zmniejszają częstość zakażeń dolnych dróg oddechowych, a szczepienie przeciw grypie może obniżyć ryzyko ciężkiej choroby i zgonu. O innych zalecanych szczepieniach zdecyduje lekarz. Ustal z nim także plan postępowania na wypadek zaostrzenia, a na wizytach kontrolnych sprawdzajcie technikę inhalacji, bo czynność płuc może pogarszać się z czasem nawet przy dobrym leczeniu. Spirometrię powtarza się co najmniej raz w roku.

Umów wizytę u pulmonologa, jeśli masz ponad 35 lat, palisz lub paliłeś i zauważasz duszność przy wysiłku, przewlekły kaszel, regularne odkrztuszanie plwociny, świszczący oddech albo co zimę przechodzisz zapalenie oskrzeli. Zgłoś się również wtedy, gdy nie paliłeś, ale pracowałeś w pyle lub dymie i masz podobne dolegliwości. Jeśli leczysz się już na POChP, umów kontrolę, gdy objawy nasilają się mimo leczenia.