Przewlekłe zapalenie oskrzeli

Ta strona jest w trakcie weryfikacji przez lekarzy Kardiosystemu. Treść przygotował zespół redakcyjny na podstawie aktualnych wytycznych towarzystw naukowych, a specjaliści naszej przychodni sprawdzają ją i uzupełniają. Nie zastępuje ona konsultacji lekarskiej.

Oskrzela to rury, którymi powietrze wędruje do pęcherzyków płucnych i z powrotem. Gdy przez lata drażni je dym albo pył, ich ściana reaguje zapaleniem: rozrastają się komórki produkujące śluz, śluzu jest za dużo, a oskrzela gorzej go usuwają. Zalegająca wydzielina i obrzęk ściany zwężają drogi oddechowe i utrudniają płucom wymianę tlenu i dwutlenku węgla. Stąd bierze się kaszel, a z czasem duszność.

Lekarze rozpoznają przewlekłe zapalenie oskrzeli wtedy, gdy kaszel z odkrztuszaniem trwa co najmniej trzy miesiące w roku przez dwa kolejne lata i nie ma innej choroby, która tłumaczyłaby te objawy. Ten drugi warunek jest ważny, bo przewlekły kaszel ma wiele możliwych przyczyn. Czym innym jest ostre zapalenie oskrzeli: zwykle wywołuje je wirus i ustępuje samo, najczęściej w ciągu jednego do trzech tygodni, choć sam kaszel bywa dłuższy.

Główną przyczyną jest palenie tytoniu. Zdecydowana większość chorych pali lub paliła, a objawy zaczynają się najczęściej po 40. roku życia. Choroba nie omija jednak osób niepalących: dym z otoczenia, zanieczyszczone powietrze, opary chemiczne i pyły w pracy również mogą przyczyniać się do choroby. Według GOLD od 4 do 22 procent przypadków dotyczy osób, które nigdy nie paliły. Wśród czynników ryzyka wymienia się też astmę, nawracające zakażenia dróg oddechowych i chorobę refluksową przełyku.

Najczęstszym objawem jest kaszel z odkrztuszaniem. Plwocina jest zwykle przezroczysta lub biała, a jej ropny wygląd może wskazywać na dodatkowe zakażenie. Na początku objawów może nie być wcale albo są łagodne, potem zwykle się nasilają. Dochodzi świszczący oddech, uczucie ucisku w klatce piersiowej i duszność, zwłaszcza przy wysiłku. Część chorych łapie infekcje dróg oddechowych częściej niż inni.

Przewlekłe zapalenie oskrzeli często towarzyszy przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc, ale może być też osobną chorobą, bez trwałego zwężenia dróg oddechowych. Osoby z izolowanym przewlekłym zapaleniem oskrzeli mają jednak dwukrotnie wyższe ryzyko rozwoju obturacji niż osoby bez objawów, a u połowy palaczy z tą chorobą rozwija się POChP. Do innych powikłań należą rozstrzenie oskrzeli, większa podatność na grypę i zapalenie płuc, a także serce płucne (przeciążenie prawej komory serca) i nadciśnienie płucne.

Rozpoznanie zaczyna się od rozmowy i badania lekarskiego. Pulmonolog zapyta o palenie, narażenie w pracy, przebyte choroby płuc i przyjmowane leki, bo niektóre z nich mogą wywoływać kaszel. Zapyta też o gorączkę, nocne poty, utratę masy ciała i krwioplucie, ponieważ te objawy mogą wskazywać na inną chorobę: przewlekłe zakażenie, nowotwór albo ciało obce w drogach oddechowych. Kaszel trwający u dorosłego dłużej niż osiem tygodni jest standardowym wskazaniem do zdjęcia rentgenowskiego klatki piersiowej, z nielicznymi wyjątkami, o których decyduje lekarz. Spirometria, czyli badanie czynnościowe płuc wykonywane przed i po leku rozszerzającym oskrzela, pozwala sprawdzić, czy współistnieje POChP lub astma. Według GOLD rozpoznanie POChP należy rozważyć u każdego, kto ma przewlekły kaszel z odkrztuszaniem i był narażony na czynniki ryzyka, a bez spirometrii nie da się tej choroby potwierdzić. Lekarz może zlecić także badania krwi, między innymi w poszukiwaniu cech zakażenia. Na podstawie tej oceny pulmonolog kieruje na badania, których wymaga Twoja sytuacja.

Choroby nie da się wyleczyć, ale leczenie może łagodzić objawy, spowalniać jej postęp i pomagać w utrzymaniu aktywności. Najważniejszym krokiem jest rzucenie palenia. Może ono zmniejszyć kaszel, bo poprawia oczyszczanie oskrzeli, a w badaniu palaczy w wieku 36-43 lat po rzuceniu palenia produkcja śluzu wróciła do poziomu osób nigdy niepalących. Równie ważne jest unikanie dymu z otoczenia i innych substancji drażniących. Lekarz może zalecić leki rozszerzające oskrzela, zwykle wziewne, a w cięższych przypadkach inhalator z lekiem przeciwzapalnym. Przy ciężkiej chorobie z niskim poziomem tlenu we krwi stosuje się tlenoterapię.

Antybiotyk nie jest rutynowym leczeniem. Wytyczne amerykańskich pulmonologów odradzają antybiotyki jako sposób na sam przewlekły kaszel w stabilnej chorobie, a w ostrym, wirusowym zapaleniu oskrzeli większość osób ich nie potrzebuje. Ropna plwocina sama w sobie nie musi oznaczać zakażenia bakteryjnego. W zaostrzeniu o antybiotyku decyduje lekarz na podstawie zestawu objawów, takich jak nasilenie duszności oraz ilość i wygląd plwociny.

Dużo zależy od Ciebie. Rehabilitacja oddechowa, czyli nadzorowany trening co najmniej dwa razy w tygodniu przez minimum sześć tygodni z edukacją i wsparciem, poprawia tolerancję wysiłku i zmniejsza duszność, a u osób z częstymi zaostrzeniami ogranicza liczbę hospitalizacji. Zapytaj lekarza, ile ruchu możesz sobie pozwolić, bo aktywność może wzmacniać mięśnie oddechowe. Zaszczep się co roku przeciw grypie i zapytaj o szczepienie przeciw pneumokokom, bo przy przewlekłej chorobie płuc ryzyko ich ciężkiego przebiegu jest wyższe.

Umów wizytę u pulmonologa, jeśli kaszel nie ustępuje po dwóch, trzech tygodniach, nasila się albo towarzyszy mu trudność z oddychaniem. Umów ją także wtedy, gdy kaszlesz przez większość dni, kaszel wciąż nawraca, wydzieliny jest wyraźnie więcej niż zwykle albo zmienia się jej wygląd, a do tego nasila się duszność, albo epizody zapalenia oskrzeli się powtarzają. Jeśli masz już rozpoznaną chorobę, zgłoś się, gdy objawy się pogarszają lub pojawia się gorączka.