Zapalenie płuc

Ta strona jest w trakcie weryfikacji przez lekarzy Kardiosystemu. Treść przygotował zespół redakcyjny na podstawie aktualnych wytycznych towarzystw naukowych, a specjaliści naszej przychodni sprawdzają ją i uzupełniają. Nie zastępuje ona konsultacji lekarskiej.

Zapalenie płuc to zakażenie jednego lub obu płuc. Pęcherzyki płucne, w których krew pobiera tlen z powietrza, wypełniają się ropą i płynem. Oddychanie staje się przez to bolesne, a organizm pobiera mniej tlenu. Drobnoustroje zwykle najpierw zasiedlają gardło, a stamtąd w niewielkich ilościach trafiają do dolnych dróg oddechowych. Objawy choroby są skutkiem odpowiedzi zapalnej organizmu na zakażenie.

Zapalenie płuc wywołują bakterie, wirusy i grzyby. Najczęstszymi bakteryjnymi przyczynami na świecie pozostają pneumokok i pałeczka hemofilna, a wśród wirusów coraz częściej wykrywa się między innymi wirus grypy i SARS-CoV-2.

Typowe objawy to gorączka, która może być łagodna lub wysoka, dreszcze, kaszel zwykle z odkrztuszaniem wydzieliny (czasem żółtej, zielonej lub podbarwionej krwią), duszność oraz ostry ból w klatce piersiowej nasilający się przy głębokim oddechu lub kaszlu. Duszność bywa widoczna tylko przy wysiłku, na przykład na schodach.

U osób starszych, ciężko chorych i z osłabioną odpornością obraz bywa inny. Objawów może być mniej i mogą być łagodniejsze. Zamiast gorączki zdarza się temperatura niższa niż normalnie, a osoba starsza może osłabnąć lub nagle stać się splątana.

Ryzyko zachorowania jest wyższe u osób w wieku 65 lat i starszych, u osób z przewlekłymi chorobami serca, wątroby i płuc, z cukrzycą, u palących papierosy i nadużywających alkoholu, a także u tych, którzy przebywają w otoczeniu chorych. Największe ryzyko dotyczy osób z osłabioną odpornością. Do przewlekłych chorób płuc, które zwiększają ryzyko, należą przewlekła obturacyjna choroba płuc i astma. Te same grupy są narażone na cięższy przebieg i powikłania zagrażające życiu.

Lekarz osłuchuje klatkę piersiową w poszukiwaniu trzeszczeń i nieprawidłowych szmerów oddechowych. W podstawowej opiece zapalenie płuc rozpoznaje się na podstawie objawów i cech zakażenia dolnych dróg oddechowych, gdy w ocenie lekarza choroba jest prawdopodobna. Rozpoznanie potwierdza się zdjęciem rentgenowskim klatki piersiowej wtedy, gdy jest ono wątpliwe albo gdy chory trafia do szpitala. Naciek widoczny na zdjęciu, zestawiony z obrazem klinicznym i wynikami badań, jest uznawany za najpewniejsze potwierdzenie, a samo zdjęcie pozwala też wykryć płyn w opłucnej. Pulmonolog Kardiosystemu ocenia objawy i kieruje na badanie obrazowe. Uzupełnieniem bywają badania krwi, między innymi morfologia z oceną liczby białych krwinek, oraz pulsoksymetria, czyli pomiar, ile tlenu jest we krwi. U osób leczonych w domu nie zaleca się rutynowego wykonywania posiewów plwociny ani krwi.

Ważną decyzją jest to, czy leczyć w domu, czy w szpitalu. Lekarz łączy własną ocenę ze skalą ciężkości, która bierze pod uwagę splątanie, przyspieszony oddech, niskie ciśnienie i wiek 65 lat lub więcej. Przy niskim ryzyku leczenie prowadzi się w domu z jasną instrukcją, kiedy szukać pomocy. Przy wyższym ryzyku, przy objawach sugerujących poważniejszą chorobę, na przykład sepsę lub niewydolność oddechową, oraz wtedy, gdy chory nie może przyjmować leków doustnie, kieruje się do szpitala. Leczenie szpitalne może być też potrzebne, gdy objawy są ciężkie, gdy chory nie jest w stanie zadbać o siebie w domu, jeść i pić, albo gdy antybiotyk przyjmowany w domu nie przynosi poprawy.

Leczenie przeciwbakteryjne dobiera lekarz i rozpoczyna je jak najszybciej po ustaleniu rozpoznania. Antybiotyki działają na bakteryjne zapalenie płuc, ale nie na wirusowe. U dorosłych z pozaszpitalnym zapaleniem płuc leczenie trwa zwykle 5 dni, chyba że wyniki badań wskazują na potrzebę dłuższego leczenia albo stan chorego nie jest stabilny. O długości leczenia decyduje lekarz.

Po rozpoczęciu leczenia objawy powinny stopniowo ustępować, choć tempo zależy od ciężkości choroby. Większość dorosłych może oczekiwać, że po tygodniu ustąpi gorączka, po 4 tygodniach wyraźnie zmniejszą się ból w klatce i odkrztuszanie, po 6 tygodniach kaszel i duszność, a po 3 miesiącach ustąpi większość objawów, choć zmęczenie może się jeszcze utrzymywać. Po 6 miesiącach większość osób czuje się jak przed chorobą. Po leczeniu szpitalnym kontrolne zdjęcie rentgenowskie nie jest wykonywane rutynowo. Rozważa się je po 6 tygodniach od wypisu u osób z czynnikami ryzyka raka płuca lub inną chorobą płuc, z utrzymującymi się lub narastającymi objawami albo z niewyjaśnioną utratą masy ciała.

Sam możesz zmniejszyć ryzyko. Szczepienia mogą pomóc zapobiegać zapaleniu płuc wywołanemu przez pneumokoki i wirus grypy; szczepienie przeciw pneumokokom zaleca się osobom starszym i z osłabioną odpornością, a coroczne szczepienie przeciw grypie grupom ryzyka. Częste mycie rąk, unikanie kontaktu z chorymi i dbanie o kontrolę chorób przewlekłych także mogą pomóc. Nie pal: tytoń uszkadza zdolność płuc do zwalczania zakażeń.

Umów wizytę u pulmonologa, jeśli masz kaszel z gorączką i dusznością, zwłaszcza gdy chorujesz przewlekle na płuca lub serce, masz cukrzycę albo skończyłeś 65 lat. Umów ją także wtedy, gdy po przebytym zapaleniu płuc kaszel, duszność lub zmęczenie nie ustępują w opisanym wyżej czasie, albo gdy tracisz na wadze bez powodu.