Zapalenie gruczołu krokowego

Ta strona jest w trakcie weryfikacji przez lekarzy Kardiosystemu. Treść przygotował zespół redakcyjny na podstawie aktualnych wytycznych towarzystw naukowych, a specjaliści naszej przychodni sprawdzają ją i uzupełniają. Nie zastępuje ona konsultacji lekarskiej.

Gruczoł krokowy, nazywany prostatą, ma wielkość orzecha włoskiego. Otacza cewkę moczową przy szyi pęcherza i wytwarza płyn wchodzący w skład nasienia. Jego zapalenie to często bolesny stan, obejmujący czasem także okolice wokół prostaty. Wyróżnia się cztery postacie: ostre zapalenie bakteryjne, przewlekłe zapalenie bakteryjne, przewlekłe zapalenie niebakteryjne, czyli zespół przewlekłego bólu miednicy, oraz postać bezobjawową, wykrywaną przypadkiem i niewymagającą leczenia. Wytyczne europejskich urologów oddzielają zapalenie bakteryjne od zespołu bólowego miednicy.

Ostre zapalenie bakteryjne zaczyna się zwykle gwałtownie. Pojawiają się dolegliwości ze strony układu moczowego i dokuczliwy ból, którego trudno umiejscowić, a często towarzyszą im złe samopoczucie i gorączka. Dochodzą dreszcze, pieczenie przy oddawaniu moczu, naglące parcie, ból w okolicy narządów płciowych, pachwiny lub podbrzusza, nudności i wymioty. Objawy narastają nagle i są ciężkie, więc wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.

Przewlekłe zapalenie bakteryjne rozpoznaje się, gdy dolegliwości trwają co najmniej trzy miesiące. Ból bywa w kroczu, mosznie, prąciu i po wewnętrznej stronie uda, a towarzyszą mu objawy ze strony dolnych dróg moczowych. Obraz przypomina postać ostrą, ale jest łagodniejszy.

Najczęstsza jest jednak postać bez bakterii. Wśród rozpoznań zapalenia prostaty mniej niż 10 procent ma udowodnione zakażenie, a zespół przewlekłego bólu miednicy odpowiada za około 90 procent postaci przewlekłych i jest najczęstszym rozpoznaniem urologicznym u mężczyzn poniżej pięćdziesiątego roku życia. Ból trwa tu trzy miesiące albo dłużej i obejmuje okolicę między moszną a odbytem, podbrzusze, prącie, mosznę lub dolną część pleców. Ból w miednicy, najczęściej nasilający się przy wytrysku, zgłasza około 70 procent chorych. Gorączka i dreszcze do tego obrazu nie należą.

Ta postać bywa źle rozumiana: mimo że jest częsta, bywa błędnie rozpoznawana i źle prowadzona, co przedłuża objawy. Przewlekłe zapalenie prostaty znacząco obniża jakość życia, a jego wpływ porównuje się z wpływem choroby niedokrwiennej serca i cukrzycy. Przyczyna nie jest znana i nie ma jednego wyjaśnienia; wymienia się mechanizmy zakaźne, nerwowo-mięśniowe, hormonalne, immunologiczne i psychologiczne. Stres potrafi nasilać objawy, co nie znaczy, że ból jest wymyślony.

Rozpoznanie zaczyna się od rozmowy, badania i oceny prostaty przez odbytnicę. W postaci ostrej najważniejszy jest posiew moczu ze środkowego strumienia, a wytyczne zalecają też test paskowy moczu oraz posiew krwi i morfologię. Przy dolegliwościach przewlekłych podstawą są badanie ogólne moczu i posiew z antybiogramem; rutynowe badania biochemiczne krwi nie są potrzebne, o ile nie podejrzewa się innej choroby. Zalecany jest też test dwu- lub czteroszklankowy z masażem prostaty. Samego masażu nie wolno wykonywać w postaci ostrej, bo może wywołać przedostanie się bakterii do krwi i sepsę.

Badania obrazowe nie są w przewlekłym zapaleniu rutyną, stosuje się je wybiórczo, gdy objawy nie ustępują mimo leczenia. USG pęcherza pomaga rozpoznać ostre zatrzymanie moczu. Przy podejrzeniu ropnia stercza wytyczne zalecają w wybranych przypadkach ultrasonografię przezodbytniczą, czyli badanie wykonywane przez odbytnicę.

Osobna sprawa to PSA. W czynnym zapaleniu jego stężenie bywa podwyższone, a wytyczne odradzają wtedy to badanie, bo nie wnosi nic do rozpoznania zapalenia. Przed kolejnym pomiarem zaleca się odczekać co najmniej sześć tygodni, choć podwyższone wartości potrafią utrzymywać się nawet przez pół roku. Podwyższonego wyniku z czasu zapalenia nie da się więc dobrze zinterpretować. Objawy bywają za to podobne do objawów łagodnego rozrostu gruczołu krokowego i mogą sygnalizować poważniejsze choroby, w tym raka gruczołu krokowego. W różnicowaniu uwzględnia się też kamicę pęcherza moczowego.

Leczenie zależy od postaci. W ostrym zapaleniu bakteryjnym antybiotyk ratuje życie, a w przewlekłym bakteryjnym jest zalecany; najlepiej dobrać go według posiewu. Urolodzy zwykle przepisują antybiotyk doustny na co najmniej dwa tygodnie, a w postaci przewlekłej wytyczne zalecają cztery do sześciu tygodni. Pomagają też nawodnienie i zapewnienie odpływu moczu.

W zespole przewlekłego bólu miednicy nie ma jednej skutecznej metody, więc leczenie jest wielokierunkowe i dobierane do objawów. Antybiotyk bez potwierdzonego zakażenia zwykle nie pomaga, ale u chorych nowo rozpoznanych i wcześniej nieleczonych rozsądna jest próba, bo wielu pacjentów na nią odpowiada; wytyczne europejskie zalecają wtedy co najmniej sześć tygodni leczenia, gdy objawy trwają krócej niż rok. Przedłużanie antybiotyku bez poprawy i bez potwierdzonego zakażenia nie ma uzasadnienia. Stosuje się też fizjoterapię mięśni dna miednicy, a przy dużym obciążeniu psychicznym terapię psychologiczną ukierunkowaną na przewlekły ból.

Sporo zależy od Ciebie. Gorące kąpiele nasiadowe przynoszą wyraźną, choć przejściową ulgę; zwykle wystarcza dziesięć minut, a woda musi być gorąca. Pomagają miękkie poduszki do siedzenia i odstawienie roweru, bo wąskie siodełko uciska bolące krocze. Ogranicz kofeinę i alkohol, pij więcej płynów. Rzucenie palenia pomaga, bo palacze częściej chorują na przewlekłe zapalenie prostaty. Masażu prostaty jako metody leczenia nie zaleca się w postaci przewlekłej niebakteryjnej, bo wyniki badań są sprzeczne.

Nastaw się na to, że leczenie potrwa. Nawet najlepsze postępowanie nie gwarantuje trwałego wyleczenia, a nawroty są częste; celem jest opanowanie objawów, a u większości chorych połączenie kilku metod przynosi istotną poprawę. Umów wizytę u urologa, jeśli od tygodni masz ból w kroczu, podbrzuszu lub mosznie, ból przy wytrysku, pieczenie przy oddawaniu moczu albo słaby strumień, a także gdy zakażenia układu moczowego wracają.